تاریخ آذربایجان و ادبیات تورکی آذربایجان به همراه حضور ترکان در این سرزمین به علل مختلف هنوز هم چون رازی سر به مُهر باقی مانده است و روند رو به رشد علم، به سوی رمزگشائی این تاریخ در جریان است؛ و همّتی میxadخواهد تا تاریخ سرزمین خود را خودمان بنویسیم. در این میان امپراتوری خزران به عنوان بخشی از تاریخ آذربایجان پیش روی ماست. در عین حال، ادبیات کهن آذربایجان از دل تاریخ برآمده و در زمان مدنیت ها و حکومت های ترک پا گرفته است.

متن سخنرانی م. کریمی ۱۳/۰۳/۱۴۰۱ نادرشاه نادرشاه از ترکان افشار و آخرین جهانگیر دنیا شناخته می شود. او از قبیله ی قیرخلو افشار بشمار می آید که نخست به عنوان یکی از فرماندهان حکومت صفوی وارد کارزار دولتی شد و در اندک مدتی با نشاندادن لیاقت و شجاعت بیمانندش توجه حکومتیان صفوی را جلب کرد. چیزی نگذشت که افغانها بر ایران هجوم آوردند و شیرازه ی کار دولتیان صفویه را از هم پاشیدند. نادرقلی توانست با شجاعت و تدبیرهای جنگی اش افغانها را بیرون بریزد و نهایتا حکومت را

اؤزت: خزر دنیزیxadنین قوزئییندن آذربایجاندان آوروپایا دوغرو کؤچن بولغارلار میلاد اؤنجه xadسی VI جی یوز ایلده بؤیوک بولغار خانلیغینی قورموش و بؤلگه یه یئرلشمیشدیر. بو دولت داها سونرا ایتیل بولغارلاری و وولگا بولغارلاری اولاراق ایکیه آیریلمیش و ایتیل بولغارلاری اسلامیتی قبول ائتمیشدیر. شان قیزی داستانی، ایتیل بولغارلاری آراسیندا سؤزلو اولاراق آختاریلمیش و اسلامیتین بو توپلوم طرفیندن قبول ائدیلمه سیندن سونرا میکاییل باشتو طرفیندن یازییا کئچیریلمیشدیر.